Olkusz
Olkusz na skraju Wyżyny Krakowsko--Częstochowskiej i Wyżyny Śląskiej, nad rzeką Babą, byl przed wiekami jednym z najważniejszych ośrodków górnictwa kruszcowego Europy i jednym z najbogatszych miast Polski. Początki Olkusza sięgają wczesnego średniowiecza, niestety, nie ma wiarygodnych danych na temat daty powstania miasta, ponieważ wszystkie ważne dokumenty spłonęły w 1386 r. Wiadomo jedynie, że w XII w. w Starym Olkuszu istniało już probostwo i osada górnicza, a z najbogatszych w Polsce złóż pozyskiwano rady cynku, ołowiu oraz srebra, będącego przedmiotem pożądania kolejnych władców. Do rozwoju osady przyczynił się również szlak handlowy z Krakowa do Wrocławia.
W XIII stuleciu, w związku z najazdami Tatarów, zabudowania wsi przeniesiono 2 km na wschód, w obecne miejsce. Na podstawie dokumentu Henryk, mieszczanin z Olkusza przyjęto, że w 1299 r. Olkusz otrzymał prawa miejskie. O wysokiej randze średniowiecznego grodu nad Babą świadczy zorganizowana tu oficjalna uroczystość powitania cesarza Karola IV (1363 r.), zmierzającego do Krakowa na ślub z wnuczką Kazimierza Wielkiego, Elżbietą. W tych czasach w Olkuszu wznoszono murowane domy, a miasto było otoczone fortyfikacjami z piętnastoma basztami, trzema bramami oraz trzema furtami. Na przełomie XV i XVI w. wyczerpały się płytkie złoża srebra. Aby dotrzeć do głębszych pokładów, należało wybudować sztolnie odwadniające podziemne korytarze. W rejonie miasta powstało ponad 30 km wyrobisk. Ilość pozyskiwanego w XVI w. ołowiu szacuje się na 3 tys. ton rocznie, a srebra na kilka ton. Oprócz licznych kopalni działały huty, papiernia (na papierze z Olkusza spisano akt unii lubelskiej), warsztaty rzemieślnicze, kramy kupieckie i mennica królewska (założona w 1579 r.). Wszystko to spowodowało prawdziwy rozkwit gospodarczy i ekonomiczny - olkuscy mieszczanie przewyższali zamożnością nawet mieszkańców stołecznego Krakowa.